Πορτ Λιγκάτ – Πουμπόλ – Φιγκέρας: Το τρίγωνο της έμπνευσης

Τρία μέρη συνδέθηκαν περισσότερο με τη ζωή του Νταλί και αποτυπώθηκαν με ένταση στο έργο του. Αυτά –έχοντας μετατραπεί πλέον σε μουσεία–, φιλοξενούν κυρίως τα διάσημα έργα του και μαρτυρούν τις προσωπικές του διαδρομές.

 

Της Γιούλης Επτακοίλη

Το Σεπτέμβριο του 1997, ένα χρόνο μετά τα εγκαίνια του μουσείου «Dali Gala Castle» στην Πουμπόλ, το σπίτι του Σαλβαντόρ Νταλί στο αγαπημένο του Πορτ Λιγκάτ ήταν κι αυτό έτοιμο, ως μουσείο, να υποδεχθεί τους πρώτους επισκέπτες. Στα δυόμισι χρόνια που είχαν περάσει από την έναρξη των εργασιών αποκατάστασης του κτιρίου –με έξοδα του Συμβουλίου Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ισπανίας– είχαν γίνει όλες οι απαραίτητες μετατροπές και όσοι το επιθυμούσαν είχαν πια την ευκαιρία να περιηγηθούν στα ιδιωτικά μονοπάτια του υπερρεαλιστή ζωγράφου και της μούσας του, σε χώρους που αποτέλεσαν το σκηνικό της καθημερινής ζωής τους για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Κι αυτός ακριβώς είναι και ο σημαντικότερος λόγος που επιβάλλει την επίσκεψη στο Μουσείο του Πορτ Λιγκάτ σε όποιον θέλει να γνωρίσει τον μαγικό κόσμο του Σαλβαντόρ Νταλί. 

Το σπίτι – μουσείο του μεγάλου ζωγράφου βρίσκεται στον κόλπο του Πορτ Λιγκάτ, βόρεια του Καδακές, του χωριού, δηλαδή, όπου γεννήθηκε ο πατέρας του Νταλί κι εκεί όπου ο ζωγράφος πέρασε την παιδική του ηλικία, αλλά και αρκετά χρόνια της εφηβείας του.

Ο Νταλί και η Γκαλά πήγαν εκεί την άνοιξη του 1930, όταν το Πορτ Λιγκάτ ήταν ένα απομονωμένο και ερημικό λιμανάκι όπου το μόνο που συναντούσε κανείς ήταν μερικές καλύβες ψαράδων. Το υπέροχο, όμως, τοπίο, σε αποχρώσεις του γκρι και του πράσινου, με τη θάλασσα, τη βραχώδη ακτή και τις ελιές ολόγυρα, αυτό που είχε μαγέψει από παιδί το ζωγράφο, έγινε το καταφύγιό του. Στο Πορτ Λιγκάτ βρήκε όχι μόνον το ιδανικό μέρος για να μπορέσει ήσυχος να αφοσιωθεί στην τέχνη του, αλλά και μια αστείρευτη πηγή έμπνευσης. 

Αρχικά, ο Σαλβαντόρ Νταλί και η Γκαλά αγόρασαν μια καλύβα που το 1932 είχε μόλις δύο δωμάτια. Τρία χρόνια μετά, έκαναν την πρώτη μεγάλη επέκταση. Και το 1948, που επέστρεψαν στην Ισπανία ύστερα από δώδεκα χρόνια παραμονής στις Ηνωμένες Πολιτείες, αποφάσισαν να κάνουν το σπίτι στο Πορτ Λιγκάτ μόνιμη κατοικία τους. Από εκείνη τη χρονιά το σπίτι άρχισε να μεγαλώνει συνεχώς. Αλλωστε, ο Νταλί χρειαζόταν άνεση χώρου για να δουλεύει, αλλά και να αποθηκεύει ό,τι πολύτιμο συνέλεγε. Ετσι, το αναγνωστήριο, τη βιβλιοθήκη και την κρεβατοκάμαρα ακολούθησαν, στη δεκαετία του ’60, το οβάλ δωμάτιο, το αίθριο, η καλοκαιρινή τραπεζαρία και η πισίνα, που ολοκληρώθηκε το καλοκαίρι του ’71. Το αποτέλεσμα όλων αυτών των επεκτάσεων και μετατροπών είναι ένας λαβύρινθος ο οποίος, με σημείο εκκίνησης την είσοδο, απλώνεται σε μια σειρά ιδιόρρυθμων, μικρών δωματίων που βρίσκονται σε διάφορα επίπεδα που ενώνονται μεταξύ τους με στενούς διαδρόμους και σκαλάκια και διακόπτονται από αδιέξοδα. Ολοι οι χώροι έχουν μικρά και μεγάλα παράθυρα με θέα στον κόλπο του Πορτ Λιγκάτ. 

Η διακόσμησή τους ποικίλλει: παλιά έπιπλα, λευκά υφάσματα, αποξηραμένα λουλούδια, μέχρι και ταριχευμένα ζώα βλέπει κανείς. 

Στις εργασίες αποκατάστασης, εκτός φυσικά από την αναβάθμιση στο εξωτερικό του σπιτιού και στις εγκαταστάσεις, όπου χρησιμοποιήθηκαν σύγχρονα υλικά και νέες τεχνολογίες, έγινε μεγάλη προσπάθεια να ξαναζωντανέψει όσο το δυνατόν καλύτερα η ατμόσφαιρα στο εσωτερικό του σπιτιού. Ετσι, αποκαταστάθηκαν πολλά έπιπλα και διακοσμητικά αντικείμενα, ενώ δημιουργήθηκαν και αντίγραφα βιβλίων και έργων τέχνης που είχε ο Νταλί στο σπίτι, τα πρωτότυπα των οποίων ανήκουν στις συλλογές του Ιδρύματος Γκαλά – Σαλβαδόρ Νταλί, του οργανισμού που διευθύνει και το Μουσείο. 

Το σπίτι – μουσείο στο Πορτ Λιγκάτ χωρίζεται σε τρεις πτέρυγες – πεδία δράσης κατά κάποιον τρόπο του Νταλί και της Γκαλά. Η πρώτη ικανοποιεί και την ηδονοβλεπτική πλευρά του φιλότεχνου κοινού, αφού το αφήνει να «εισβάλει» στους χώρους των πολύ ιδιωτικών στιγμών του ζευγαριού: στην κρεβατοκάμαρα, στο καθιστικό, στην τραπεζαρία, στη βιβλιοθήκη. Στη δεύτερη πτέρυγα ο επισκέπτης περιηγείται στους χώρους όπου ο Νταλί «προσπάθησε να μιμηθεί τη μαγική σύγχυση της ζωής και του ονείρου». Τώρα, στα δωμάτια όπου εργαζόταν εκτίθεται μια ποικιλία αντικειμένων που σχετίζονται με την καλλιτεχνική του δραστηριότητα. 

Τέλος, η καλοκαιρινή τραπεζαρία, το αίθριο και η πισίνα αποτελούν την τρίτη πτέρυγα, η οποία χρειάστηκε και τις περισσότερες εργασίες αποκατάστασης για να ξαναζωντανέψει η «σκηνογραφική ατμόσφαιρα» που κυριαρχούσε εκεί τη δεκαετία ’60 – ’70.

Φιγκέρας – Πουμπόλ: διαδρομές μιας ζωής

Το Dali Theatre – Museum στο Φιγκέρας, τη γενέτειρα του ζωγράφου, εγκαινιάστηκε το 1974. Είναι χτισμένο στο σημείο όπου παλαιότερα βρισκόταν το θέατρο της πόλης. Η συλλογή του περιλαμβάνει μια μεγάλη γκάμα έργων του Νταλί, από δημιουργίες των πρώιμων καλλιτεχνικών του αναζητήσεων μέχρι σουρεαλιστικά έργα, αλλά και δουλειές των τελευταίων χρόνων της ζωής του. 

Μερικά από τα σημαντικότερα έργα που μπορεί να θαυμάσει κάποιος εκεί είναι τα: Λιμάνι Alguer Καδακές (1924), The Spectre of Sex Appeal (1932), Soft Self-Portrait with Fried Bacon (1941), Galarina (1944-45), Leda Atomica (1949) κ.ά. 

Η συλλογή συμπληρώνεται με μία σειρά έργων που έκανε ο Νταλί ειδικά γι’ αυτό το Μουσείο, όπως ο γνωστός πίνακας Mae West Room (απεικονίζει ένα δωμάτιο που έχει τα χαρακτηριστικά του προσώπου τής Mέι Γουέστ), αλλά και με έργα άλλων καλλιτεχνών που συμπεριέλαβε ο ίδιος ο Νταλί στη συλλογή, όπως του Ελ Γκρέκο, του Μαρσέλ Ντισάν κ.ά. Το Νταλί Theatre – Museum είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα του καλλιτέχνη, αφού το σχεδίασε με βασικό στόχο να προσφέρει στους επισκέπτες μια μοναδική εμπειρία διείσδυσης στον κόσμο της τέχνης τους.

Tο μεσαιωνικό κάστρο στην Πουμπόλ ήταν δώρο του Nταλί στην Γκαλά. Aρχισε να λειτουργεί ως μουσείο το 1996. Aυτό που αξίζει να δει κανείς εκεί είναι οι πίνακες και τα σχέδια που χάρισε ο ζωγράφος στη σύζυγό του για να διακοσμήσει το σπίτι μαζί με τα γλυπτά που διακοσμούν τον κήπο. Eνδιαφέρον παρουσιάζει και η συλλογή με ρούχα υψηλής ραπτικής της Γκαλά, καθώς και πολλά αντικείμενα του σπιτιού.

Περιοδικό «Κ», «Καθημερινή της Κυριακής»